Beatles dağıldıktan sonra Paul McCartney, Linda ve çocuklarıyla İskoçya’nın batı kıyısındaki çatısı akan bir çiftliğe çekildi. Mahkeme dosyaları, medya baskısı, John Lennon’la söz savaşları ve Linda’yla kurulan kırılgan güven alanı aynı evde buluştu. RAM, bu inzivadan çıkan çiğ bir çiftlik kaydıydı. 1971’de amatör bulunan bu albüm, yıllar sonra indie-pop ve lo-fi rock’ın en erken işaretlerinden biri olarak yeniden duyuldu.

Yazı: Nazlı Sönmez

Tarihin İlk Indie-Pop ve Lo-Fi Kaydı: Paul & Linda McCartney - RAM — **Linda ve Paul çocuklarıyla High Park Farm çiftliğinde**

KÜS VE YALNIZ PAUL:

The Beatles 1970’te dağıldı. Paul McCartney, grup ortaklığını feshetmek ve telif haklarını geri almak için kardeş gibi gördüğü John, George ve Ringo’yu mahkemeye verdi. Bu ağır hukuki süreç, en yakın arkadaşlarıyla karşı karşıya kalmanın suçluluğuyla birleşti ve Paul’ü derin bir depresyona sürükledi. Yataktan çıkmakta zorlandığı bu dönemde her şeyi bırakıp İskoçya’daki çiftliğine kapandı. Eşi Linda’nın desteğiyle şarkı yazmaya geri döndü. RAM, bu büyük krizin ortasında verilmiş çiğ, ev yapımı ve çok kişisel bir cevap oldu.

**Linda’nın kadrajıyla Paul ve köpeği. İskoçya, 1976**

**Paul’un kadrajıyla Linda. İskoçya, 1976**

HIGH PARK FARM’DA KOÇLAR GİBİ

Paul McCartney, dünyanın en zengin müzisyenlerinden biri olmasına rağmen İskoçya’daki High Park Farm çiftliğinde yaşamayı seçti. Evin çatısı akıyordu, sıcak su lükstü. McCartney günlerini koyun kırparak, tarlada çalışarak ve kaçak viski içerek geçirdi. Albümün adı da bu kırsal hayattan, yani koçtan geliyor. Paul, kafasını vurduğu görünmez duvarları bir koç gibi yıkıp geçmek istiyordu. Koçu boynuzlarından tuttuğu o meşhur kapak fotoğrafı da bu çiftlikte, Linda tarafından çekildi.

DEPRESYONDAN EL ELE ÇIKIŞ

Beatles’ın son döneminde stüdyodaki denge değişmişti. John Lennon’ın Yoko Ono’yu stüdyoya getirmesi, grup içindeki gerilimi daha görünür hale getirdi. Paul, bu yeni düzende yalnız kalmamak ve kendi güvenli alanını kurmak için Linda’yı yanına çağırdı. Beatles dağıldığında medya, dört adamın ego savaşını görmezden gelip faturayı bu iki kadına kesti. Linda, Yoko ile birlikte “grubu dağıtan kadın” ilan edilmenin yarattığı zehirli gürültüden kaçmak için bu ücra çiftliğe sığındı. Elinde kamerasıyla doğayı çekerek kendi terapisini yarattı. İki kırık ruh, bu evde birbirine güvenli bir alan açarak ayakta kaldı.

PAUL VE JOHN’UN SÖZ SAVAŞI

Albümde John Lennon’a yazılmış gizli mesajlar vardı. “Too Many People”, Lennon ve Yoko’nun siyasi vaazlarına göndermeydi. Albüm kitapçığında birbiriyle savaşan iki böcek çizimi bunun uzantısıydı. Nitekim beklenen oldu ve John Lennon bu sözleri üzerine alındı. Aynı yıl çıkan Imagine albümündeki “How Do You Sleep?” ile çok sert bir cevap verdi. Şarkıda Paul’ün yaptığı tek iyi şeyin “Yesterday” olduğunu söyleyecek kadar ileri gitti.

KOÇ vs. DOMUZ

Misilleme, tasarım tarafında da devam etti. Paul, RAM kapağında çiftliğindeki bir koçu boynuzlarından tutuyordu. John Lennon bu kapak tasarımını doğrudan tiye aldı. Imagine albümünün ilk baskılarına gizli bir kartpostal ekletti. Fotoğrafta Lennon, Paul’ün pozunu tekrar ederek bir domuzu kulaklarından tutuyordu. Bu hamle, rock tarihinin en ikonik ve sarkastik görsel cevaplarından biri oldu.

SONUÇ: YEPYENİ BİR TARZ VE HAKLI ÇIKMAK

RAM, 1971’de çıktığında eleştirmenler tarafından sertçe hırpalandı. Rolling Stone albümü dağınık ve hafif buldu. Linda McCartney’in vokalleri ise acımasızca detone ilan edildi. Oysa Linda’nın o kusurlu, bağıran ve filtresiz vokal tarzı, yıllar sonra The B-52’s, Le Tigre gibi kült gruplara ve Punk/New Wave kadın vokallerine ilham verdi. Zamanla rüzgâr tersine döndü. Çiftlikteki o çiğ ve ev yapımı kayıt dili, 90’ların alternatif rock gruplarını besleyen indie-pop ve lo-fi rock damarının erken örneklerinden biri oldu.

GİZLİ SEMBOLLER

RAM resmi bir mörç koleksiyonuna sahip olmasa da, orijinal plak baskılarındaki görsel detaylarıyla tam bir tasarım harikası. Albümün ön kapağındaki o renkli, etnik zig-zag desenleri bizzat Paul McCartney tarafından elle çizilmiştir. İç kapakta yer alan ve Paul’ün John tarafından “arkadan bıçaklanmayı” simgelediğini söylediği, birbirine saldıran iki böcek çizimi ise albümün en karanlık ve ikonik sembolü. Bu el yapımı detaylar, RAM’i bugün hâlâ plak koleksiyoncuları için görsel bir hazineye dönüştürüyor.

Müzik, tasarım ve moda üçgeninde daha fazla içerik okumak istersen M-Mag‘e bekleriz

DAVID BOWIE’NİN SEMBOLLER YAZDIĞI VEDA: ★(BLACKSTAR)

0024

Hikaye

★ (Blackstar), 8 Ocak 2016’da, David Bowie’nin 69. doğum gününde yayımlandı. Albüm, iki gün sonra gelen ölüm haberiyle birlikte dinleyenler için kendiliğinden bir veda duygusu kazandı. Yine de kapak, bu duyguyu açıkça anlatmayı seçmedi. Bowie, son albümünde sahnenin önünden çekildi, sözü sembollere, boşluklara ve sessizliğe bıraktı. Görsel evreninde, aceleye yer yoktu. Durup bakmak, sorgulamak ve kavramsal derinlik esastı.

Blackstar, Bowie’nin kariyerinde ön kapakta fotoğrafın tamamen ortadan kalktığı ilk albüm oldu. Tasarımcısı Jonathan Barnbrook’la alınan bu karar, Blackstar’dan bir önceki albüm olan The Next Day’de yüzün beyaz bir kareyle kapatılmasının bir adım ötesine geçmek demekti. Bu kez maskeleme bile yoktu. Ortada, bütün anlamı tek başına taşıması beklenen bir işaret vardı. David Bowie’nin kimliği artık bir portreden öte, yoğunlaşmış bir görsel fikrin içindeydi.

Jonathan-Barnbrook_David-Bowie_Blackstar_album-cover-morc_studio_1 — **David Bowie, ★(Blackstar)**

★ İşaretinin Dili

Kapağın merkezindeki siyah yıldız, albüm adını yazmaktan bilinçli biçimde kaçınan güçlü bir tercihti. Barnbrook’un da bir röportajında söylediği gibi bu sembol, bir kapanış hissini, bir karanlığı ve yalınlığı aynı anda barındırıyordu. Yıldız, uzaya dair çağrışımlarla sona dair duyguları tek bir biçimde bir araya getirdi. Albüm adı yoktu, seziliyordu; anlam kelimeler yerine, görüntünün kendisinde saklıydı.

David-Bowie_Blackstar_album_skecth_morc_studio_1 — **‘Button Eyes 1’**, Blackstar videosu için illüstrasyon, David Bowie. © Victoria ve Albert Müzesi, Londra

David-Bowie_Blackstar_album_skecth_morc_studio_3 — Blackstar şarkı sözleri, David Bowie. © Victoria ve Albert Müzesi, Londra

David-Bowie_Blackstar_album_skecth_morc_studio_2 — Tarihsiz performans taslağı, David Bowie. © Victoria ve Albert Müzesi, Londra

Gürültü Çağında Sadelik

Barnbrook, Blackstar’ı tasarlarken görsel kalabalığın her yeri sardığı bir dönemde bilinçli bir sadeleşmeye yöneldi. Dijital dünyada görüntülerin durmaksızın aktığı bir ortamda, tek bir işaretle ayakta duran bir kapak fikrine odaklandı. Amaç azaltmaktan öte; özü daha net hâle getirmekti. Yıldız, fazlalıklardan arındırılmış bir görsel alanın tam ortasında, sessiz ama güçlü bir şekilde duruyordu.

Nesne Olarak Plak

Vinil baskıda yıldızın kapaktan oyularak plağın görünür hâle gelmesi, kapağın fikrini daha da derinleştirdi. Plak; çizilen, zamanla iz taşıyan ve eskimeye açık bir nesneydi. Barnbrook’a göre bu fiziksel kırılganlık, albümün taşıdığı duyguyla doğrudan bağlantılıydı. Müzik, soyut bir deneyim olmaktan çıkıp zamanın izlerini üzerinde taşıyan gerçek bir nesneye dönüşüyordu.

Bowie ile Çalışma Biçimi

Barnbrook, söyleşilerinde David Bowie ile doğrudan çalıştıklarını; fikirlerin aracı katmanlar olmadan paylaşıldığını anlatıyor. Süreçin zaman zaman yön değiştiren, denemeye açık ve her şeyi yeniden düşünmeye alan açtığından bahsediyor. Belli ki Bowie için kapak, albümü süsleyen bir detay yerine; onunla aynı ağırlığı taşıyan bir ifade alanıydı. Görselin bu denli tartışma yaratması da bu yaklaşımın doğal bir sonucuydu.

David-Bowie_Blackstar_album-shooting-morc_studio_1 — **David Bowie**‘nin Blackstar albümünün tanıtımı için yaptığı son fotoğraf çekimi. Fotoğraf: Jimmy King

David-Bowie_Blackstar_album-shooting-morc_studio_2 — **David Bowie**‘nin son fotoğraf çekimi. Fotoğraf: Jimmy King

David-Bowie_Blackstar_album-shooting-morc_studio_3 — **David Bowie**‘nin son fotoğraf çekimini yaptığı yer. 520 Kingsland Avenue, Greenpoint, Brooklyn.

Sonsuzluğa açılan bir boşluk: Blackstar

Gelelim bugüne. On yıl sonra Blackstar kapağı, müzik tarihinde sembolün en güçlü kullanımlarından biri olarak anılıyor. Yüzsüz, metinsiz ve sessiz bir tasarım; buna rağmen derin ve kalıcı bir anlama sahip. David Bowie’nin son albümü, sesi kadar görüntüsü ve taşıdığı fikirlerle de zamana direniyor. ★, hem bir kapanışı hem de sonsuzluğa açılan bir boşluğu aynı anda hatırlatıyor ve kendi içinde döngüsü tamamlamaya devam ediyor.

Müzik, tasarım ve moda üçgeninde daha fazla içerik okumak istersen M-Mag‘e bekleriz